Wat is pensioensparen? De derde pijler uitgelegd in 2026

Pensioensparen is zelf geld opzij zetten voor later op een geblokkeerde pensioenrekening bij een bank, verzekeraar of beleggingsinstelling. Je inleg gaat van je belastbaar inkomen af, het geld staat vast tot je AOW-leeftijd en het komt daarna in termijnen naar je toe. Dit is de derde pijler van het Nederlandse pensioenstelsel: het deel dat niemand voor je regelt.

In 2026 mag je tot € 35.588 per jaar inleggen met belastingvoordeel. Hieronder staat wat het oplevert, wat het kost en wanneer het juist niet loont.

Deze uitleg is informatief en geen fiscaal advies.

Je opent een pensioenrekening bij een bank, verzekeraar of beleggingsinstelling. Op die rekening stort je geld dat je pas terugziet vanaf je AOW-leeftijd, en dan gespreid over meerdere jaren. De Belastingdienst geeft je in ruil daarvoor een aftrekpost: je inleg gaat van je inkomen in box 1 af, waardoor je dat jaar minder belasting betaalt. Het saldo telt tijdens de opbouw ook niet mee in box 3.

Die geblokkeerde rekening heet in de wet een lijfrente. Dat woord roept beelden op van een polis uit de jaren negentig, maar het staat gewoon voor: een pot geld die in termijnen wordt uitgekeerd. Bij een bank heet dat een lijfrenterekening of bankspaarrekening, bij een verzekeraar een lijfrenteverzekering.

Wat pensioensparen niet is

• ✕  Geen gewone spaarrekening. Je kunt er niet bij. Tussentijds opnemen heet afkopen en kost je inkomstenbelasting over het hele bedrag plus 20% revisierente.
• ✕  Geen pensioenfonds. Je bouwt geen collectief pensioen op en deelt geen risico met anderen. Wat erin gaat plus rendement, min kosten, is wat eruit komt.
• ✕  Geen belastingvrij geld. Je stelt belasting uit. Over de uitkeringen betaal je later inkomstenbelasting en de bijdrage Zorgverzekeringswet.
• ✕  Niet hetzelfde als beleggen voor later. Beleg je op een gewone beleggingsrekening, dan is er geen aftrek en valt het vermogen in box 3.

Het Nederlandse pensioen rust op drie pijlers. Die drie samen bepalen je inkomen na je AOW-leeftijd. Pensioensparen is de derde.

De eerste pijler is voor iedereen gelijk. De tweede pijler verschilt sterk: ongeveer een op de vijf werkenden bouwt daar weinig of niets op, en zzp’ers vallen er helemaal buiten. Dat gat is precies waarvoor de derde pijler bestaat. Hoe groot dat gat bij jou is, reken je door op de pagina over het pensioengat.

Je hoort ook wel over een vierde pijler: je eigen vermogen, een afbetaald huis of doorwerken na je AOW-leeftijd. Dat valt buiten de fiscale regels van deze pagina, maar telt in de praktijk wel mee als je uitrekent wat je later nodig hebt.

De route is bij elke aanbieder hetzelfde. Alleen de kosten, de rente en het beleggingsaanbod verschillen.

Stap 3 is de stap die mensen overslaan. De aftrek gaat niet automatisch: als je de inleg niet in je aangifte zet, heb je je geld vastgezet zonder er iets voor terug te krijgen. En de aftrek claimen mag alleen in het jaar waarin je hebt gestort.

Wil je het eerst uitgelegd zien in plaats van lezen, dan loopt deze video van ruim een jaar oud dezelfde route na. De bedragen die erin vallen zijn van dat jaar; de regels zelf staan hierboven met de cijfers van 2026.

Aanbieders gebruiken voor grotendeels hetzelfde product vijf verschillende namen. Dat maakt vergelijken lastiger dan nodig. Dit is wat de termen betekenen.

Fiscaal zijn ze gelijk: dezelfde jaarruimte, dezelfde aftrek, dezelfde regels bij opnemen. Het verschil zit in het rendement, de kosten en wat er gebeurt als je overlijdt. Wat aanbieders vragen en bieden staat in het overzicht van pensioensparen vergelijken.

Pensioensparen loont niet voor iedereen even hard. De uitkomst hangt af van je fiscale ruimte, je opbouw via werk en of je het geld kunt missen. Beantwoord de vragen en je ziet welke van die drie bij jou de doorslag geeft.

De inleg gaat van je inkomen in box 1 af. Hoeveel je terugkrijgt, hangt af van het tarief waartegen die aftrek landt. In 2026 loopt dat van 35,75% in de eerste schijf tot 49,50% boven € 78.426.

Er zit een detail in dat vrijwel nergens genoemd wordt. Doordat je algemene heffingskorting meebeweegt met je inkomen, komt er bovenop het schijftarief nog een stukje bij. Tussen € 38.883 en € 78.426 krijg je daardoor 43,96% terug in plaats van 37,56%. De volledige berekening staat op de pagina over het belastingvoordeel van pensioensparen.

Naast de aftrek is er een tweede voordeel dat minder opvalt: het saldo op een pensioenrekening valt in box 1 en dus niet in box 3. Over € 100.000 aan gewoon spaargeld betaal je in box 3 belasting, over € 100.000 op een pensioenrekening niet.

Je aftrekbare inleg heet jaarruimte. De rekenregel: neem je bruto-inkomen van vorig jaar, haal de AOW-franchise eraf, neem 30% van wat overblijft en trek daar 6,27 keer je factor A vanaf. Het maximum ligt in 2026 op € 35.588.

• Factor A is wat je vorig jaar aan pensioen opbouwde via je werkgever. Je vindt hem op je pensioenoverzicht. Zie factor A opzoeken.
• Zzp’ers hebben geen factor A en rekenen met de winst vóór ondernemersaftrek. Daardoor is hun ruimte doorgaans het grootst. Zie pensioen opbouwen als zzp’er.
• Niet gebruikte ruimte van de afgelopen tien jaar mag je alsnog inhalen via de reserveringsruimte.
• Reken je eigen bedrag door met de tool op jaarruimte berekenen.

Leg je meer in dan je ruimte toelaat, dan is dat deel niet aftrekbaar. Het zit dan wel vast op een geblokkeerde rekening. Je kunt dat later terughalen met een saldoverklaring, maar dat is administratief werk dat je liever voorkomt.

Bij pensioensparen krijg je rente. Bij pensioenbeleggen loopt je saldo mee met de markt. Over dertig jaar maakt dat verschil meer uit dan het belastingvoordeel. Vul je eigen bedrag en startleeftijd in, of bekijk de volledige vergelijking op sparen of beleggen voor je pensioen.

Twee dingen vallen op als je met de getallen speelt. Bij een korte looptijd ligt het verschil tussen sparen en beleggen dicht bij elkaar en weegt het belastingvoordeel zwaarder. Bij een lange looptijd draait dat om: dan bepaalt het rendement vrijwel de hele uitkomst en is de aftrek een bonus.

De koopkrachtregel eronder is de reden dat spaarrente bij een lange looptijd tegenvalt. Krijg je 2% rente terwijl de inflatie ook 2% is, dan groeit je bedrag op papier maar koop je er over dertig jaar evenveel voor als nu. Dat is geen argument tegen pensioensparen, wel tegen alleen sparen bij een looptijd van decennia.

Aanbieders zetten het belastingvoordeel vooraan. Dit is de andere kant, en die telt net zo hard mee in je keuze.

Is pensioensparen verstandig? Meestal wel als je een pensioentekort hebt en het geld kunt missen. In deze vier situaties werkt het tegen je.

1. Je hebt geen jaarruimte

Zonder fiscale ruimte is er geen aftrek. Wat je dan inlegt is gewoon geld dat je tot je AOW-leeftijd niet meer kunt gebruiken, zonder dat er iets tegenover staat. Bouw je via je werkgever een volle pensioenregeling op, dan is je ruimte vaak nul. Reken het eerst na op jaarruimte berekenen voordat je een rekening opent.

2. Je hebt een dure lening lopen

Een persoonlijke lening of een creditcardschuld kost al snel 8% tot 14% rente per jaar. Dat is zeker rendement dat je verliest. Een aftrek van 37,56% is eenmalig, terwijl die rente elk jaar terugkomt. Aflossen levert dan meer op dan inleggen.

3. Je hebt geen buffer achter de hand

Zet je je laatste reserve op een geblokkeerde rekening, dan is de kans groot dat je bij de eerste kapotte wasmachine of een maand zonder opdrachten alsnog moet lenen. Zorg eerst voor een vrij opneembare buffer en leg pas daarna geld vast.

4. Je verwacht later een hoger inkomen dan nu

Het voordeel zit in het verschil tussen je tarief nu en je tarief straks. Trek je nu af tegen 35,75% en betaal je straks 37,56% over de uitkering, dan schiet je er per saldo niets mee op. Dat speelt vooral bij starters met een laag inkomen en bij mensen met een fors werkgeverspensioen dat straks bovenop de uitkering komt.

Bij sparen loop je geen koersrisico. Er is wel een risico dat vrijwel geen enkele aanbieder benoemt: je pensioenspaarrekening telt mee voor de € 100.000 van de depositogarantie, samen met je gewone spaargeld bij dezelfde bank.

De Nederlandse depositogarantie beschermt tegoeden tot € 100.000 per persoon per bankvergunning. Voor die grens worden al je rekeningen bij die bank bij elkaar opgeteld: betaalrekening, spaarrekening, deposito én lijfrenterekening. Heb je € 80.000 spaargeld en € 40.000 op je pensioenrekening bij dezelfde bank, dan is € 20.000 niet gedekt.

Bij beleggen ligt het anders: je fondsen staan op naam en vallen buiten een faillissement van je aanbieder. Het risico daar zit in de koersen, niet in de aanbieder. Heb je meer dan een ton bij één bank staan, dan spreid je het over aanbieders met verschillende vergunningen. Welke aanbieders er zijn, staat in het overzicht van aanbieders.

Hier zit het grootste verschil tussen een bank en een verzekeraar, en het is precies het punt waarop de meeste vergelijkingen zwijgen.

• Bij een bank of beleggingsinstelling gaat de volle waarde van je rekening naar je erfgenamen. Het blijft jouw geld.
• Bij veel lijfrenteverzekeringen keert de polis in de opbouwfase 90% van de waarde uit en vervalt 10% aan de verzekeraar. In de uitkeringsfase loopt de uitkering vaak voor 70% door naar je partner en stopt hij helemaal als je geen partner hebt. Kijk dus in je polisvoorwaarden wat er is meeverzekerd.

Je erfgenamen krijgen het bedrag niet als vrij te besteden geld. Ze moeten er een nabestaandenlijfrente van kopen, die net als de gewone uitkering in termijnen loopt. Doen ze dat niet op tijd, dan wordt het hele bedrag ineens belast met 20% revisierente erbovenop.

De termijn om dit te regelen loopt tot 31 december van het tweede kalenderjaar na het overlijden. Voor de erfbelasting geldt nog een aandachtspunt: erft je partner het lijfrentekapitaal, dan gaat zijn of haar partnervrijstelling omlaag met de helft van de waarde. Meer over de uitkeringen zelf staat op lijfrente uitkering.

Dit staat op vrijwel geen enkele aanbiederspagina, want het levert ze niets op: als je de keuze hebt tussen opbouwen via je werkgever en opbouwen op een eigen rekening, is de werkgeversroute in de regel voordeliger.

• Je werkgever betaalt mee. In veel regelingen draagt de werkgever het grootste deel van de premie. Op je eigen pensioenrekening leg je alles zelf in.
• De kosten liggen lager. Collectieve regelingen kopen in bulk in. Individuele producten rekenen per deelnemer kosten over je hele saldo.
• Je deelt risico’s. Een pensioenfonds regelt doorgaans ook nabestaandenpensioen en dekking bij arbeidsongeschiktheid. Op een lijfrenterekening moet je dat apart regelen.
• Je hoeft niets zelf te doen. Geen aangifte, geen jaarruimte uitrekenen, geen keuze tussen aanbieders.

Onderzoekers wijzen er al langer op dat dit verschil moeilijk uit te leggen valt aan mensen die op beide manieren kunnen opbouwen. De AFM constateerde daarnaast dat consumenten in de derde pijler tegen drempels aanlopen: onduidelijke kosten, ingewikkelde keuzes en producten die lastig te vergelijken zijn.

Hoe eerder je begint, hoe meer jaren je rente of rendement over rendement maakt. Hieronder staan twee routes naast elkaar bij € 200 per maand tot je 67e: sparen tegen 2% rente en beleggen tegen 5% gemiddeld. Allebei kan op dezelfde pensioenrekening, en dat verschil weegt zwaarder dan het startmoment.

Tien jaar later beginnen scheelt bij beleggen bijna de helft van je eindkapitaal en bij sparen ongeveer een derde, terwijl je maar een kwart minder inlegt. Dat verschil komt uit de jaren die je mist, niet uit het bedrag dat je stort.

Ben je al ouder, dan is dat geen reden om het te laten. Bij een korte looptijd verschuift het zwaartepunt alleen van rendement naar belastingvoordeel, en dat voordeel is meteen zichtbaar. Daar komt bij dat je ongebruikte ruimte van de afgelopen tien jaar alsnog mag benutten via de reserveringsruimte, wat vlak voor je pensioen een fors bedrag kan zijn.

Wat een bepaald maandbedrag over de jaren wordt, en wat je moet inleggen voor het pensioen dat je wilt, staat op pensioensparen berekenen.

De bedragen en percentages op deze pagina gelden voor belastingjaar 2026. De rekentools gebruiken dezelfde uitgangspunten.

• Rijksoverheid, opbouw pensioenstelsel: de drie pijlers en de positie van zelfstandigen daarin.
• Belastingdienst, nieuwe regels voor pensioenen: de verhoging van de jaarruimte naar 30% van de premiegrondslag.
• Belastingdienst, bijdrage Zvw 2026: 4,85% tot een bijdrage-inkomen van € 79.409.
• De Nederlandsche Bank, tot welk bedrag is mijn geld beschermd: € 100.000 per persoon per bank, waarbij rekeningen onder dezelfde vergunning worden opgeteld.
• AFM, onderzoek naar de derde pijler: de drempels die consumenten ervaren bij individuele pensioenproducten.
• Nibud, pensioen opbouwen: uitgangspunten voor wat je later nodig hebt.

Laatst gecontroleerd op 23 augustus 2026. Deze pagina geeft algemene informatie en is geen fiscaal of financieel advies.